การบริหารจัดการชลประทานโดยการมีส่วนร่วม: กรณีศึกษาปัจจัยด้านการจัดการโครงการอ่างเก็บน้ำแม่ตาช้างและผลกระทบต่อความสุขของชุมชนจังหวัดเชียงราย

งานวิจัยนี มีวัตถุประสงค์ ดังนี เพื่อ 1) ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการบริหารและการจัดการชลประทานโดยการมีส่วนร่วม กรณีศึกษาปัจจัยด้านการจัดการโครงการอ่างเก็บน้ำแม่ตาช้างฯ2) ศึกษาระดับและความแตกต่างของปัจจัยส่วนบุคคลกับการบริหารและการจัดการชลประทานโดยการมีส่วนร่วม กรณีศึกษาปัจจัยด้านการจัดการโครงการอ่างเก็บน้ำแม่ตาช้างฯ และ 3) ศึกษาโครงการอ่างเก็บน้ำแม่ตาช้างส่งผลต่อความสุขของประชาชนในพื้นที่ฯ วิธีการศึกษาเน้นการวิจัยคุณภาพเป็นหลักโดยการสัมภาษณ์ จะมุ่งเน้นไปที่ผู้ให้ข้อมูลส้าคัญ (key informants) มี 2 กลุ่ม คือ กลุ่มบุคลากรของรัฐที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ บุคลากรของกรมชลประทาน กรมพัฒนาชุมชน กรมการปกครอง และอื่น ๆ และกลุ่มผู้นำในพื้นที่ ได้แก่ ผู้น้าที่เป็นทางการ (เช่น กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน เป็นต้น) ผู้นำที่ไม่เป็นทางการ นักการเมือง นักธุรกิจ และเสริมด้วยการวิจัย เชิงปริมาณเพื่อให้ได้ผลงานการวิจัยทีมีความน่าเชื่อถือและสมบูรณ์ครบถ้วน โดยการสุ่มตัวอย่างโดย ใช้วิธีการจับสลาก ได้ตำบลป่าแดดจำนวน 5 หมู่บ้าน ตำบลแม่สรวยและตำบลศรีถ้อยอย่างละ 1 หมู่บ้าน รวมเป็น 2 หมู่บ้าน ได้กลุ่มตัวอย่างมีขนาดเท่ากับ 344 ราย แต่เพื่อต้องการให้มีความ ครบถ้วนและสมบูรณ์กำหนดจำนวน 360 ราย และน้ำมาหาสัดส่วนของแต่ละหมู่บ้านที่เป็น กลุ่มตัวอย่างจากจำนวนประชากรในแต่ละหมู่บ้าน วิธีวิเคราะห์ข้อมูลจากแบบสอบถามจะใช้สถิติ ทั้งเชิงพรรณนา และเชิงอนุมานโดยใช้สถิติ t-test และสถิติ F-Test (One Way ANOVA) ผลการวิจัยพบว่า 1. ปัจจัยที่ส่งผลต่อการบริหารจัดการชลประทานโดยการมีส่วนร่วมโครงการอ่างเก็บน้ำแม่ตาช้าง จ.เชียงราย พบว่าปัจจัยทั้ง 5 ประการเรียงลำดับจากมากไปหาน้อย ได้แก่ 1) ภาวะผู้นำ 2) การมีส่วนร่วมของสมาชิก 3) การทำงานเป็นทีม 4) การจูงใจ และ 5) ความผูกพันและการยอมรับของสมาชิก และยังมี 6) การสนับสนุนสาธารณะ และ 7) สภาพพื้นที่ของตำบลป่าแดดและทุนทางสังคมของชาวบ้านในพื้นที่ 2. ปัจจัยส่วนบุคคลกับปัจจัยด้านการบริหารจัดการชลประทานโดยการมีส่วนร่วมพบว่าปัจจัยส่วนบุคคลด้านเพศ สถานภาพ อายุ ระดับการศึกษา และอาชีพ ที่แตกต่างกันส่งผลต่อความคิดเห็นต่อการบริหารและการจัดการชลประทานแบบมีส่วนร่วม กรณีศึกษาโครงการอ่างเก็บน้าแม่ตาช้าง จ.เชียงราย ไม่แตกต่างกัน ในขณะปัจจัยส่วนบุคคลด้านรายได้ต่อเดือนและระยะเวลาที่อาศัยในพื้นที่ที่แตกต่างกันส่งผลต่อความคิดเห็นต่อการบริหารและการจัดการชลประทานแบบมีส่วนร่วม กรณีศึกษาโครงการอ่างเก็บน้าแม่ตาช้าง จ.เชียงราย แตกต่างกัน 3. โครงการอ่างเก็บน้ำแม่ตาช้างส่งผลต่อความสุขของชาวบ้านในพื้นที่ฯ เรียงลำดับจากมากไปหาน้อย ได้แก่ 1) Happy Money การที่ชาวบ้านและผู้น้าชาวบ้านได้อาศัยน้าที่เป็นปัจจัยหลักในการประกอบอาชีพเพื่อให้ได้เงินมาดำรงชีวิต 2) Happy Body การมีสุขภาพที่ดีมีทั้งร่างกายและจิตใจในการรับมือกับปัญหาที่จะเข้ามาได้เป็นอย่างดี 3) Happy Society การมีสังคมที่ดี มีความพร้อมในตัวเอง มีทั้งความอุดมสมบูรณ์ มีความเอื้ออาทร การช่วยเหลือ และการแบ่งปัน รวมถึงมีความสามัคคี และ 4) Happy Family การมีครอบครัวที่ดี ทำให้ครอบครัวอยู่กันมีความสุขส่วนปัญหา/อุปสรรคพบว่ามี 3 ประการ คือ 1) หากมีการเปลี่ยนแปลงผู้นำหรือกลุ่มผู้นำเป็นคนรุ่นใหม่เข้ามาดำเนินการแทนอาจจะไม่เข้าใจอย่างแท้จริงและไม่เห็นคุณค่าที่เคยต่อสู้กันมาเพื่อให้ได้ซึ่งอ่างเก็บน้ำแม่ตาช้าง 2) คนต่างพื้นที่เข้ามาอาจจะไม่เข้าใจบริบทของพื นที่ จึงอาจจะไม่มีการปฏิบัติตามมาตรการทางสังคมที่ก้าหนดไว้ และ 3) ในช่วงก่อสร้างอ่างเก็บน้าแม่ตาช้างจะมีฝุ่นละอองจนส่งผลต่อความสุขของชาวบ้านในพื้นที่การมีอ่างเก็บน้ำแม่ตาช้างจะช่วยสร้างความสุขให้กับชุมชนอย่างดียิ่ง เนื่องจากจะได้มีน้ำไว้ใช้เพื่อการบริโภค การเกษตร การท่องเที่ยวและอื่น ๆ ไม่ประสบปัญหาขาดแคลนน้ำในฤดูแล้ง