การบริหารกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่นในพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาการบริหารกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่นที่ประสบความสำเร็จและไม่ประสบความสาเร็จในพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี (2) วิเคราะห์บริบท ปัจจัยนาเข้า กระบวนการ และผลผลิตของการบริหารกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่น จังหวัดสุราษฎร์ธานี และ (3) เสนอรูปแบบในการพัฒนาการบริหารกองทุนหลักประกัน สุขภาพระดับท้องถิ่นที่มีประสิทธิภาพ การศึกษาใช้กรอบการแนวคิด CIPP Model (Context-Input-Process-Product) โดยเก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลหลัก 38 คน และการแจกแบบสอบถามแก่กลุ่มตัวอย่าง 400 คน ซึ่งมาจาคณะกรรมการกองทุน บุคลากรสาธารณสุข ตัวแทนภาคประชาชน และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในจังหวัดสุราษฎร์ธานี ผลการวิจัยพบว่า กองทุนที่ประสบความสาเร็จมีลักษณะเด่นในการบริหารที่โปร่งใส มีการวางแผนการดาเนินงานที่ชัดเจน และสามารถสร้างการมีส่วนร่วมจากประชาชนและภาคีเครือข่ายในชุมชนซึ่งทาให้โครงการสามารถดาเนินการได้อย่างมีประสิทธิภาพและตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนในพื้นที่ได้อย่างแท้จริง การบริหารงบประมาณในกองทุนที่ประสบความสาเร็จมีการจัดการอย่างโปร่งใสและสามารถติดตามผลได้อย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้ประชาชนสามารถเข้าถึงบริการสุขภาพ และได้รับประโยชน์จากกองทุนอย่างเท่าเทียม ในทางตรงกันข้าม กองทุนที่ไม่ประสบความสาเร็จพบปัญหาในหลายด้าน เช่น การขาดการประสานงานที่มีประสิทธิภาพระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การติดตามผลโครงการ ที่ไม่เป็นไปตามที่วางแผนไว้ และการขาดความเข้าใจในบทบาทและประโยชน์ของกองทุนจากประชาชน ส่งผลให้การดาเนินงานไม่สามารถตอบสนองความต้องการของประชาชนได้เต็มที่ผลการวิเคราะห์ตามแนวคิด CIPP พบว่า บริบท (Context) จังหวัดสุราษฎร์ธานีมีความหลากหลายทั้งด้านภูมิประเทศและสังคม มีการกระจายอานาจตามพระราชบัญญัติกาหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอานาจให้แก่องค์การปกครองส่วนท้องถิ่น ทาให้กองทุนฯ ในพื้นที่มีความคล่องตัวในการจัดการปัญหาสุขภาพ สาหรับปัจจัยนาเข้า (Input) ได้รับงบประมาณจากสานักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ ร่วมสมทบกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (Co-matching fund) มีคณะกรรมการ บริหารกองทุนที่ประกอบด้วยตัวแทนจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น บุคลากรสาธารณสุข และภาคประชาชน อย่างไรก็ดี ความรู้ความเข้าใจด้านการจัดการกองทุนของคณะกรรมการบางส่วนยังต้องได้รับการพัฒนาต่อเนื่อง และกระบวนการ (Process): มีการประชุมวางแผน ร่วมพิจารณาโครงการที่เสนอโดยหน่วยงานหรือชุมชนในพื้นที่ การดาเนินโครงการเน้นการมีส่วนร่วมของประชาชนและหน่วยบริการ เช่น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพระดับตาบล หรือ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน จัดกิจกรรมคัดกรองโรค ส่งเสริมสุขภาพ และป้องกันโรคในเชิงรุก ส่วนผลผลิต (Product)คือ ประชาชนสามารถเข้าถึงบริการส่งเสริมสุขภาพและป้องกันโรคได้ทั่วถึง ลดภาระค่าใช้จ่ายสุขภาพเพิ่มความตระหนักในการดูแลตนเอง เกิดระบบเครือข่ายสุขภาพในระดับชุมชนที่เข้มแข็ง และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นดังนั้น รูปแบบในการพัฒนาการบริหารกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่นที่มี ประสิทธิภาพ ควรมุ่งเน้นการใช้ประโยชน์จากความร่วมมือระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น(อปท.) เทศบาล หน่วยงานสาธารณสุข และองค์การทางศาสนาร่วมวางแผนที่ชัดเจน การติดตามผลที่ต่อเนื่อง และการประสานงานที่ดี ผลผลิตที่ได้คือการเพิ่มการเข้าถึงบริการสุขภาพและการส่งเสริมสุขภาวะของประชาชน ทาให้การบริหารกองทุนประสบความสำเร็จและยั่งยืน ข้อเสนอแนะเพื่อพัฒนาการบริหารกองทุนหลักประกันสุขภาพในระดับท้องถิ่นที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่อื่น ๆ โดยเน้นการพัฒนาระบบการสื่อสารและการประชาสัมพันธ์ที่มีประสิทธิภาพ การพัฒนาศักยภาพของบุคลากรในพื้นที่ให้มีความรู้และทักษะในการบริหารจัดการกองทุน รวมถึงการสร้างเครือข่ายการบริหารกองทุนระหว่างท้องถิ่นเพื่อให้เกิดความร่วมมือที่ดีและ เพิ่มประสิทธิภาพในการดำเนินงาน